R. Kowalczyk: Idee regionu i regionalizmu polskiego t. 1

Spis treści

Wstęp . 11
1. Region–regionalizm–regionalizacja oraz przestrzeń i tożsamość kulturowa miejsca . 15
1.1. Region – regionalizm i przestrzeń . 15
1.2. Cechy regionu . 19
1.3. Rodzaje i typy regionów oraz pojęcie regionalizacji . 21
1.4. Rozwój społeczno-kulturowy i gospodarczy regionu . 25
1.5. Tożsamość kulturowa miejsca . 30
2. Region-regionalizm oraz język, edukacja i tożsamość regionalna . 33
2.1. Język . 33
2.2. Edukacja regionalna . 38
2.3. Dyskurs tożsamościowy . 41
3. Region-regionalizm oraz instytucjonalizacja społeczno-kulturowa regionu 45
3.1. Kreowanie świadomości regionalnej jako przejaw instytucjonalizacji regionu . 45
3.2. Rola instytucji formalnych i nieformalnych . 48
3.3. Instytucjonalizacja kulturowo-cywilizacyjna regionu . 50
3.4. Społeczno-kulturowa tożsamość europejska . 55
4. Region, regionalizm i regionalizacja a kultura regionalna i demokracja . 59
4.1. Kultura regionalna i demokracja obywatelska . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 59
4.2. Demokratyczna samoorganizacja społeczna . 62
4.3. Demokratyczna świadomość regionalna . 66
5. Region-regionalizm oraz kultura społeczna i bezpieczeństwo kulturowe 69
5.1. Postawa wobec regionu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 69
5.2. Bezpieczeństwo kulturowe regionu . 71
5.3. Region jako kulturowa wspólnota i jej odpowiedzialność . 73
6. Region i regionalizm w kontekście kultury i natury oraz prawdy i manipulacji . 77
6.1. Kontekst kultury i natury . 77
6.2. Kontekst prawdy i manipulacji . 84
7. Region i jego wybrane definicje na tle przeobrażającego się systemu społeczno-kulturowego . 93
7.1. Region jako konstrukt i wartość oraz samoświadomość i tożsamość regionalna . 93
7.2. Region i tożsamość regionalna w kontekście tożsamości narodowej 98
7.3. Region w ujęciu analityczno-systemowym . 101
7.4. Region i rozwój regionalny oraz nauka i wiedza . 106
7.5. Region oraz jego spójność terytorialno-kulturowa i semiotyczna . 109
7.6. Region w kontekście homo- i heterogeniczności . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ………………. 115
7.7. Region w ujęciu przedmiotowo-podmiotowym . 121
8. Region oraz edukacja regionalna i kapitał społeczno-kulturowy . 125
8.1. Edukacja regionalna i jej rola w procesie wychowawczym . 125
8.2. Kapitał społeczno-kulturowy regionu . 130
9. Region i regionalna świadomość historyczna . 133
9.1. Świadomość historyczna . 133
9.2. Kształtowanie odpowiedzialnej wiedzy i pamięci historycznej . 138
10. Więź emocjonalna z regionem a indywidualizm . 143
10.1. Więź emocjonalna z regionem i regionalizm . 143
10.2. Region i regionalizm a kultura indywidualizmu . 145
11. Region w czasie i przestrzeni . 153
11.1. Czas i przestrzeń z perspektywy regionu . 153
11.2. Region w kontekście pogranicza . 163
11.2.1. Pograniczność Śląska oraz jej historyczne i społeczno-kulturowe uwarunkowania . 172
12. Region i regionalizm w kontekście społeczno-emocjonalnym i edukacyjnym . 187
12.1. Kontekst społeczno-emocjonalny . 187
12.2. Kontekst edukacyjny . 189
13. Zakorzenienie w regionie i regionalizm na tle idei patriotyzmu . 195
13.1. Zakorzenienie w regionie i jego regionalistyczne konotacje . 195
13.2. Pozytywny stosunek do regionu – fundamentem regionalizmu . 199
13.3. Region i regionalizm a idea patriotyzmu . 206
13.3.1. Historyczne antecedencje idei patriotyzmu . 210
13.3.2. Aktywność, bezinteresowność i miłość ojczyzny wyrazem patriotyzmu . 212
13.3.3. Idea patriotyzmu na tle narodowości i demokracji – Karol Libelt i inni . 218
13.4. Współczesne rozumienie patriotyzmu . 227
14. Regionalizm i kultura oraz dialog tożsamościowy i międzykulturowy . 231
14.1. Pluralizm kulturowy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 231
14.2. Dialog tożsamościowy i międzykulturowy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ………………… 233
14.3. Różnorodność polityczno-kulturowa jako czynnik rozwoju regionu . 235
15. Regionalizm i krajobraz kulturowy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ……………………………. 239
15.1. Krajobraz kulturowy jako wartość . 239
15.2. Krajobraz kulturowy i regionalizm . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ………………………. 243
16. Regionalizm i rozwój społeczno-kulturowy regionu a kultura dialogu . 247
16.1. Regionalizm jako zasób kulturowy i czynnik rozwoju regionu . 247
16.2. Kultura dialogu politycznego . 249
16.3. Rozwój społeczno-kulturowy regionu i regionalizm . 253
17. Regionalizm i warunki społeczno-polityczno-ustrojowe jego rozwoju . 257
17.1. Systemowe uwarunkowania rozwoju regionalizmu . 257
17.2. Regionalizm i sfera społeczno-polityczna . 259
18. Regionalizm i ustrój terytorialny państwa oraz demokracja i media . 263
18.1. Ustrój terytorialny państwa i praktyka polityczna a regionalizm . 263
18.2. Demokracja i regionalizm . 264
18.3. Media i regionalizm . 266
19. Regionalizm i państwo regionalne . 277
19.1. Marzenia o państwie regionalnym . 277
19.2. Państwo regionalne oraz regionalizacja i regionalizm . 280
20. Regionalizm oraz region lokalny i powiat . 283
20.1. Powiat jako region lokalny . 283
20.2. Charakterystyka regionu lokalnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 285
20.3. Region miejski . 287
21. Regionalizm oraz świadomość regionalna i narodowa . 289
21.1. Świadomość i ideologia regionalna . 289
21.2. Kształtowanie się świadomości narodowej w okresie porozbiorowym . 290
21.2.1. Kresy wschodnie jako mozaika narodowo-etniczna i społeczno-kulturowa .  293
22. Regionalizm i myślenie mityczne . 297
22.1. Mityczne myślenie o historii na tle sprawy włościańskiej . 297
22.2. Mit pozytywny i negatywny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 300
22.3. Mit historyczny na tle kresów wschodnich i kwestii żydowskiej . 302
10 Spis treści
23. Regionalizm i wielonarodowy charakter Rzeczypospolitej oraz jej podział terytorialny . 307
23.1. Rzeczpospolita wielonarodowa i podział terytorialny państwa . 307
23.2. Kształtowanie się granic regionu historyczno-kulturowego . 310
23.3. Stałość terytorialnych podziałów międzyregionalnych . 316
23.4. Konsekwencje społeczno-kulturowe podziałów regionalnych . 319
23.5. Etnos jako terytorialna wspólnota komunikatywna i region kulturowy . 323
24. Regionalizm i regiony historyczno-kulturowe na tle podziału terytorialnego państwa . 329
24.1. Meandry międzywojennego podziału terytorialnego państwa . 329
24.2. Województwo jako region historyczno-kulturowy oraz jego terytorialny podział . 333
25. Region historyczno-kulturowy jako podstawa regionalizmu a procesy decentralizacji władzy . 343
25.1. Region historyczno-kulturowy i decentralizacja władzy w Polsce Odrodzonej . 343
25.2. Decentralizacja władzy a problem mniejszości narodowo-etnicznych . 345
25.3. Decentralizacja władzy a duch nacjonalizmu i separatyzmu . 351
Wykaz źródeł i literatury . 355