R. Kowalczyk: Idee regionu i regionalizmu polskiego t. 3

Spis treści

Wstęp. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 11
1. Definicje ogólne i szczególne regionu oraz jego uwarunkowania
historyczno-kulturowe. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 15
1.1. Interdyscyplinarne definiowanie regionu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 15
1.2. Struktura terytorialna i osadnicza regionu. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 33
1.3. Region polski jako dziedzictwo I Rzeczypospolitej . . . . . . . . . . . . . . . 38
1.4. Europa Środkowo-Wschodnia jako europejski region
historyczno-kulturowy. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 49
1.4.1. Idea państwa w myśli środkowoeuropejskiej i polska
kultura polityczna. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 51
2. Region – regionalizacja i regionalizm oraz ruch regionalny
i regionalistyczny. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 59
2.1. Regionalizacja i regionalizm. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 59
2.2. Ruch regionalny i regionalistyczny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 62
2.3. Polityzacja i ideologizacja regionalizmu. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 64
2.4. Cele ruchu regionalistycznego. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 65
3. Dualistyczny charakter regionu oraz podział terytorialny państwa. . . . . . . . 71
3.1. Homogeniczność i heterogeniczność regionu. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 71
3.2. Region i meandry podziału terytorialnego państwa. . . . . . . . . . . . . . . 73
4. Region w warunkach współczesnej demokracji lokalnej. . . . . . . . . . . . . . . . . 79
4.1. Na progu procesu demokratycznych przeobrażeń regionu. . . . . . . . . 79
4.2. Rozwój samorządności terytorialnej oraz znamiona centralizmu
i autorytaryzmu. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 82
4.3. Podziały i odmienności regionalne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 91
4.4. Region a decentralizacja władzy i zarządzania państwem. . . . . . . . . . 93
5. Region i państwo w integrującej się Europie na tle polskiej kultury
politycznej. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 101
5.1. Miejsce i znaczenie regionu w polityce europejskiej. . . . . . . . . . . . . . . 101
5.2. Konceptualizacja regionu. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 107
5.3. Region w życiu społeczno-politycznym narodu . . . . . . . . . . . . . . . . . . 110
5.4. Region i spór kulturowy. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 113
5.5. Region i media w demokratycznym społeczeństwie
obywatelskim. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 120
5.6. Region a oczekiwania społeczne i władza publiczna. . . . . . . . . . . . . . . 124
6. Region kulturowy i zagadnienie narodowości. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 135
6.1. Sekcjonizm a region kulturowy. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 135
6.2. Region kulturowy a całość i jedność państwa. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 140
6.3. Region a problematyka narodowości. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 147
7. Region oraz geneza i istota regionalizmu polskiego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 153
7.1. Geneza regionalizmu polskiego i jego stosunek do regionu. . . . . . . . 153
7.2. Podział regionalny Polski i jego przeobrażenia w okresie
porozbiorowym. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 156
7.3. Kwestia narodowościowa na tzw. kresach wschodnich . . . . . . . . . . . . 161
7.4. Region i regionalizm na tle nacjonalizmu i ksenofobii. . . . . . . . . . . . . 165
8. Regiony i podział zachodnio-wschodni Polski oraz jego konsekwencje . . . 171
8.1. Regiony a terytorium Polski historycznej. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 171
8.2. Odmienności regionalne zachodniej i wschodniej Polski –
wybrane przykłady. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 175
8.3. Historyczne przyrodniczo-geograficzne źródła podziałów
terytorialnych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 181
8.4. Niektóre powojenne konsekwencje historycznych podziałów
terytorialnych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 183
8.5. Niwelowanie podziałów terytorialno-kulturowych
między Polską zachodnią i wschodnią po 1989 roku. . . . . . . . . . . . . . 188
9. Typologia regionu. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 199
9.1. Region jako termin wieloznaczny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 199
9.1.1. Wprowadzenie. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 199
9.1.2. Region i regionalizm. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 201
9.1.3. Typy regionu oraz ich kryteria . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 204
9.1.4. Heterogeniczność regionu i jego związki z regionalizmem. . 208
9.1.5. Regiony w regionach. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 213
9.1.6. Region jako termin niejednoznaczny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 217
10. Krajobraz kulturowy regionu i ład przestrzenny. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 235
10.1. Pojęcie krajobrazu kulturowego regionu. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 235
10.2. Region oraz krajobraz kulturowy i ład przestrzenny. . . . . . . . . . . . . . . 238
11. Niektóre formy upamiętniania regionu jako przestrzeni i miejsca. . . . . . . . . 253
11.1. Malarstwo, rzeźba, fotografia. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 253
11.2. Literatura . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 257
12. Interdyscyplinarne ujęcia regionu oraz ich uwarunkowania. . . . . . . . . . . . . . 263
12.1. Region geograficzny i krajoznawstwo. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 264
12.2. Region gospodarczy, ekonomiczny, społeczno-ekonomiczny,
gospodarczo-planistyczny, statystyczny. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 269
12.3. Region turystyczny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 273
12.4. Region antropologiczny. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 275
12.5. Region historyczny reliktowy. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 277
12.6. Region historyczny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 278
12.7. Region historyczno-kulturowy. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 281
12.8. Region sentymentalny oraz ideologiczny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 282
12.8.1. Kresy wschodnie jako region sentymentalny
oraz ideologiczny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 284
12.9. Region socjologiczny. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 287
12.10. Region społeczno-kulturowy i historyczny. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 291
13. Region i regionalizm – asocjacje. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 297
13.1. Prolegomena . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 297
13.2. Spójność regionu i regionalizm pozytywny. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 306
13.3. Region i regionalizm negatywny oraz jego związki
z nacjonalizmem. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 309
13.4. Region i harmonia regionalna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 313
Wykaz źródeł i literatury . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 315