e-Księgarnia Wydawnictwa Naukowego SILVA RERUM

59.00 brutto

Janusz Teodor Dybowski. Pisarz uwikłany… – Przemysław Mańka

Koszt przesyłki kurierskiej: 10 zł
Czas realizacji: 2-3 dni robocze
Przy zamówieniu powyżej 5 egz. jednego tytułu oferujemy rabat w wysokości 50% ceny regularnej. Rabat zostanie naliczony automatycznie po dodaniu pozycji do koszyka.

ISBN 978-83-64447-10-5 /druk/

SKU: 78 Kategorie: , ,

Spis treści

1. Wstęp
2. Życie bez liberii
2.1. Piwonickie reminiscencje
2.2. Kaliskim szlakiem
2.3. Z ziemi obcej
2.4. Wśród swoich
2.5. Twórczość
3. Wspomnienia zza kulis
3.1. O twórczości teatralnej Janusza Teodora Dybowskiego
3.1.1. Po tej i po tamtej stronie – na przekór sanacyjnej cenzurze
3.1.2. Ptaki mego ojca (Ojcowie Jana Skiby) – o obawach społecznych końca lat 30.
3.1.3. Stanisław August (Insurekcja) – wytykany za sanacji, postępowy za socrealizmu
3.1.4. Von Schwindel w polskim dworze (Diabelski młyn) – antyniemiecka agitacja na wesoło
3.1.5. Dwie czary. Polska noc wigilijna – misterium wojenne ku pokrzepieniu serc
3.1.6. Słońce w nocy – internowany Polak na łasce Szwajcarów
3.1.7. Zapora (Złoto w dolinie) – o postępowej myśli technologicznej
3.1.8. Spotkanie w Alpach – o patriotyzmie prawdziwego Polaka
3.1.9. Kościuszko w Berville (Pieśń pomnożona) – precz z Napoleońskim imperializmem
3.1.10. I ty poznasz Marylę (Narodziny poety) – Mickiewicz jako narodowy wzór socjalisty
3.1.11. Droga do Warszawy – Marian Buczek w obronie komunistycznej Polski
3.1.12. Hotel Eutanazja – socjalizm łączy ludzi
3.1.13. Umówiony dzień – w 50. rocznicę rewolucji
3.1.14. Ślub czystości – o fabryce zepsutego dorobkiewicza
3.2. Między twórczością amatorską a zawodowstwem
4. Powieściopisarstwo J.T. Dybowskiego
4.1. Narracyjny wizerunek przeszłości
4.2. Dylematy historyka w PRL
4.3. Proza Dybowskiego
4.3.1. Gorące Wici – bajeczne dzieje Kalisiów czy mit o autochtoniczności Słowian?
4.3.2. Hołd pruski – antyniemiecka polityka królowej Bony
4.3.3. Błazen starego króla – peerelowski wizerunek nieudolnego Zygmunta Starego
4.3.4. Wieża Czarnej Księżniczki – o przyczynach klęski Jagiellonów
4.3.5. Wojenny pan – Stefan Batory i jego polityka
4.3.6. Światło nad Helladą – peerelowska moda na antyk
4.3.7. Ocalenie Syrakuz – walka przeciwko tyranii
4.3.8. Bunt Paryża – o proteście ludu przeciw burżuazyjnym panom
4.3.9. Listopadowa zawierucha – obojętność wsi wobec „pańskiego” powstania
4.3.10. Saga grodu nad Prosną – udział Niemców w polskiej konspiracji?
5. Wybrane elementy retoryki w powieściach historycznych J.T. Dybowskiego
6. Pisarz zapomniany
7. Bibliografia
8. Aneks

Streszczenie

Literatura polska pełna jest nazwisk, które zatarły się w świadomości czytelniczej, co więcej, mimo upływu czasu i większego doświadczenia historycznoliterackiego, nadal trudno jednoznacznie ustalić, z jakiej przyczyny? Monografia ta, poparta konkretnymi i – w miarę możliwości – dodatkowo uwierzytelnionymi materiałami źródłowymi, jest pierwszą subiektywną próbą spojrzenia na życie i twórczość jednego z takich pisarzy – Janusza Teodora Dybowskiego – zapomnianego dramaturga i prozaika.
Zamierzeniem autora książki, oprócz ukazania warsztatu pisarskiego, było przede wszystkim przedstawienie biografii człowieka, który uwikłany w historię obserwował i uczestniczył w wielu istotnych wydarzeniach dla naszego narodu. Za życia Dybowskiego Polska odzyskiwała wolność, jak również ją traciła. Od samych zrębów zakładała państwo, doświadczała zmiany swoich granic, padła ofiarą hitlerowskiej okupacji, a także komunistycznego ustroju. Dokonywała ogromnej odbudowy materialnej i moralnej, ponosiła olbrzymie straty, słowem, często „zaczynała od zera”. Niemal wszystkie te narodowe wzloty, upadki, triumfy i porażki znalazły odbicie w pisarstwie Dybowskiego. Większość z owych wydarzeń kształtowała także, w większym lub mniejszym stopniu, jego losy osobiste.
Przedmiotem rozważań w tej publikacji są nie tylko zebrane źródła i dokumenty, lecz także relacje osób, które znały autora osobiście, bądź się z nim zetknęły w różnych okolicznościach. Nie jest to, wbrew pozorom, próba scalenia wydanych do tej pory biogramów pisarza, lecz przede wszystkim sprostowanie i uzupełnienie o nieznane fakty bardzo ubogiego materiału źródłowego. Znalezienie syna pisarza – Aleksandra Teodora, mieszkającego na stałe w Sztokholmie, wydawało się graniczyć z cudem. O jego istnieniu wspomina zaledwie jedna informacja prasowa z lat 50. XX wieku. Idąc tym tropem, autor odnalazł wśród szwedzkiej Polonii w Sztokholmie potomka Dybowskiego, który wskazał ostatnią żyjącą przyjaciółkę rodziny – Halinę Marię Osmólską z Warszawy, będącą wykonawczynią testamentu Janusza Teodora. Dzięki niej zachowało się kilka listów pisarza, rodzinnych fotografii, dokumentów i dyplomów, które stanowią niezwykłą wartość tej monografii i cenne dopełnienie badań literackich.
Starając się znaleźć dla twórczości Dybowskiego najwłaściwsze miejsce w XX-wiecznej literaturze, Przemysław Mańka zapoznaje czytelników z międzywojennymi zmaganiami teatralnymi pisarza, działalnością kulturalną na emigracji, w tym również w obozie dla internowanych żołnierzy w czasie okupacji hitlerowskiej, a także socrealistyczną dramaturgią i peerelowską prozą historyczną. W swojej pracy, oprócz przybliżenia problematyki poszczególnych utworów, autor kładzie nacisk na znalezienie przyczyn ich powstania, zależnych w dużej mierze od uwarunkowań dziejowych i kierunku polityki kulturalnej, co pozwala wielokrotnie dowieść, w jakim stopniu twórczość ta włączała się, chcąc nie chcąc, w złożony proces przekształcania świadomości społeczeństwa w PRL-u.
Rozprawa dowodzi, iż Dybowski, podobnie jak wielu spośród przedstawicieli polskiej inteligencji, wierząc w złudne obietnice socjalizmu, był powolnym narzędziem propagandy tamtego okresu, co w dużej mierze odcisnęło swe piętno na twórczości i jej, współcześnie, słabą recepcję. Autor książki nie krytykuje Dybowskiego, lecz w zręczny sposób argumentuje, że również biografie drugo- i trzeciorzędnych pisarzy – bez wyjątku – stanowią ważny głos w rozważaniach o naszej przeszłości, uczą pokory i ostrożności przed wydawaniem jednoznacznej oceny.

Spis treści