Rozmawiamy z dr Małgorzatą Talarczyk. Najnowsza pozycja „Co nas porusza, ciekawi, niepokoi – w kontekście psychologii i psychoterapii. Wywiady zebrane” niebawem ukaże się na księgarskich półkach.

• Jak przedstawiłaby Pani samą siebie? Czy tak: Psychoterapeutka z terminarzem wypełnionym na cały rok, autorka książek naukowych i popularnonaukowych o psychoterapii oraz zaburzeniach odżywiania, poetka i autorka kilku tomików poetyckich, a także zapalony działkowiec i miłośnik psów adoptowanych. Czy z tym opisem się Pani zgadza?

Zastanawiam się, czy powiedzieć to, co zwróciło moją uwagę w Pani pytaniu? Bo powiedzenie o tym, może być niestosowne i kłopotliwe, choć z drugiej strony jest to też ciekawe, tym bardziej, że obie pracujemy słowami. Ale znając Pani zaciekawienie, pozwolę sobie – zastanawiam co sprawiło, że furtki działki nie przekroczyły feminatywy? Bo „przed furtką” jest autorka i poetka, a za furtką – działkowiec i miłośnik. Naprawdę mnie to ciekawi? Powodów może być wiele, zawsze lubię stawiać hipotezy. Ale to Pani tu zadaje pytania, więc proszę nie czuć się zobowiązaną, by udzielić odpowiedzi. Ta moja uwaga, to też poniekąd odpowiedź na Pani pytanie, bo mnie bardzo interesują słowa, zmiany ich znaczeń z czasem, konteksty itp. Na przykład słowo „atencja” kiedyś oznaczało szacunek, obecnie potrzebę bycia w centrum uwagi. Albo różne słowa jak np. „halucynacje”, do tej pory przypisywane człowiekowi, a obecnie sztucznej inteligencji. Ta uważność na słowa wpisuje się także w moje aktywności zawodowe, czyli psychologię, psychoterapię i pisanie. A do pasji dodam, że jestem też wielbicielką morza, szczególnie naszego nieprzewidywalnego Bałtyku, który często bywa dla mnie inspiracją.

• Jak znajduje Pani na to czas?

Najprościej byłoby odpowiedzieć, że to kwestia organizacji czasu i coś w tym jest. Mam też zwyczaj zapisywać różne myśli, frazy czy pomysły, gdy tylko się pojawią, na przykład na spacerach z psem, a później do nich wracać w wolnej chwili. Nie oglądam też praktycznie telewizji, żadnych seriali i filmów na platformach streamingowych. Dlatego gdy toczą się dyskusje na temat różnych popularnych seriali, ostatnio na przykład „Lalki”, niestety nie jestem na bieżąco. Choć film bardzo lubię, ale preferuję kino. Jedyne co w telewizji śledzę, to wybrane programy informacyjne, bo interesuję się geopolityką.

• Pani wiersze są czułe, ale zarazem mające charakter terapeutyczny, a książki fachowe – bardzo merytoryczne, a jedno i drugie – stanowi efekt pracy w gabinecie psychoterapeutycznym.

Myślę, że tak. Pracuję jako psycholog i psychoterapeutka bardzo długo, a wspomniana przeze mnie wcześniej uważność, a może nawet nadwrażliwość na słowa, działa stymulująco. I przyznam, że to mnie cieszy, bo nigdy nie czuję w pracy znużenia czy tzw. rutyny związanej z doświadczeniem.

• Problemami duszy i ciała zajmuje się Pani zarówno naukowo, jak i poetycko – to dosyć duża rozpiętość. Jak udaje się połączyć obrazowanie i myślenie poetyckie z wnioskami wypływającymi z Pani pracy zawodowej?

Nie myślę o mojej pracy w kategoriach „duszy”, dla mnie to zawsze praca dotycząca człowieka. Różnica polega głównie na języku, który w pracy psychoterapeutycznej jest bardziej precyzyjny, choć nie unikam też metafor. Z kolei w wierszach więcej jest przenośni, ale myślę, że w odpowiedniej dawce, bo moje wiersze są dość racjonalne, co może się podobać lub nie, ale przyznam, że nie piszę dla podobania się słów. Myślę, że w obu rodzajach aktywności – pracy z pacjentami i pisania – towarzyszy mi wewnętrzny imperatyw by dzielić się doświadczeniem i refleksjami. W 2023 roku napisałam tekst pt. „Związek psychoterapii z poezją – romans nieoczywisty” opublikowany na stronie Wydawnictwa Naukowego Silva Rerum, a w 2022 roku wydana została moja książka poetycka pt. „Psyche”, również w Wydawnictwie Naukowym Silva Rerum. Oczywiście inna jest odpowiedzialność w myśleniu i pisaniu na tematy psychologii i psychoterapii, a inna w pisaniu wierszy. W pierwszym przypadku jest odpowiedzialność za pracę i psychologiczne leczenie osób z zaburzeniami zdrowia psychicznego, w tym z zaburzeniami psychicznymi. Natomiast w przypadku wierszy można co najwyżej być narażoną na krytykę czy kompromitację.

• Praca i rozmowy z pacjentami Pani gabinetu psychoterapeutycznego mają chyba wielką moc i stanowią źródło inspiracji? Oczywiście, przy zachowaniu tajemnicy zawodowej.

Tak, to prawda, źródłem publikacji w formie artykułów czy książek popularno-naukowych zawsze jest praktyka kliniczna i psychoterapeutyczna. Natomiast w pisaniu wierszy nie czerpię inspiracji wyłącznie z pracy z pacjentami, to znacznie szerszy obszar, który mnie wzrusza czy porusza, bo tylko wtedy potrafię napisać wiersz. Czyli metaforycznie mogłabym powiedzieć, że tematy wierszy „płyną z serca”, ale dekantacja, czyli proces oddzielania osadu zbędnych słów od klarowności przekazu, to już praca umysłu, gdyby tak sztucznie chcieć oddzielić serce od umysłu w twórczości (uśmiech). Na przykład po obejrzeniu programu dokumentalnego o chorobie, jaką jest endometrioza, z powodu której cierpi ok. 10-15% kobiet, musiałam napisać wiersz, żeby sformatować emocje w słowach.

• Teraz wychodzi Pani najnowsza książka, właśnie zbiór wywiadów. Minęło kilka lat od pierwszego z opublikowanych w tym zbiorze naszych rozmów. We wstępie przyznaje Pani, że zmieniła się optyka oglądu wielu tematów, że teraz patrzy Pani inaczej i ocenia odmiennie. Z czego to wynika?

Zmienia się rzeczywistość wokół nas, pierwszy Pani wywiad ze mną miał miejsce w 2020 roku po wybuchu pandemii. Pamiętamy jakie wtedy towarzyszyły nam emocje, ile wówczas było lęku, niewiadomych, ile różnych hipotez, podejrzeń i zaprzeczeń, ile ludzkich dramatów – utraty życia i pracy. To był chyba pierwszy taki wyraźny czas, kiedy opnie zaczęły dzielić ludzi. Kolejnym dramatycznym doświadczeniem była napaść Rosji na Ukrainę, w co trudno było uwierzyć, że wojna w Europie w XXI wieku jest możliwa. Wojna nadal trwa, a w polityce międzynarodowej pojawia się ryzyko powtórki ze skutków konferencji w Jałcie w 1945, gdzie przywódcy trzech państw ustalili nowy porządek powojennej Europy. A w obszarze zawodowym zmienia się Międzynarodowa Klasyfikacja Chorób z ICD-10 na ICD-11, co niesie praktyczne zmiany w diagnozowaniu zaburzeń. Ale też w moim środowisku zawodowym wiele się dzieje – w lutym tego roku podpisana została Ustawa o Zawodzie Psychologa, która budzi kontrowersje, szczególnie w zakresie definiowania świadczeń psychologicznych. Nadal też trwają prace nad Ustawą o Zawodzie Psychoterapeuty, które budzą jeszcze więcej kontrowersji oraz wpływają na relacje. Wiele więc się dzieje wokół nas, więc trudno żeby to nie wpływało na nas, o ile nie żyje się w wyizolowanym środowiskowo i społecznie kokonie.

• Wspólnym mianownikiem dla wyzwań współczesności jest strach. Zmiany, zwłaszcza na gorsze, takie, które niosą w sobie jakieś zagrożenia, powodują lęki. To chyba narasta we współczesnych społeczeństwach. Kogo dotyka najbardziej i jak sobie tym radzić?

Tak, atmosfera międzynarodowa jest napięta. Ta w naszym kraju też nie wolna od napięć. Strach może skłaniać do różnych reakcji, m.in. ucieczki lub ataku. Ucieczka może być dosłowna, związana m.in. ze zmianą miejsca zamieszkania lub symboliczna np. poprzez wewnętrzną izolację. Są osoby, które chroniąc swoje emocje przed lękiem i innymi dyskomfortowymi emocjami unikają informacji o tym co dzieje się na świecie czy w kraju. Ale obserwujemy też podwyższony stan napięcia emocjonalnego, słychać to w coraz bardziej nienawistnym czy agresywnym języku oraz tonie wypowiedzi szczególnie polityków, obserwujemy też agresywne zachowania, również dzieci i młodzieży. Ten ogólny niepokój odbija się na kondycji psychicznej szczególnie najsłabszych czyli osób w wieku rozwojowym. A jak sobie z tym radzić? Jak Pani wie, unikam doradzania w mediach, bo każdy człowiek ma inną odporność, inne doświadczenia, inne mechanizmy obronne czy rezyliencję. Mogę tylko powiedzieć, żeby starać się być na bieżąco z tym co się wokół dzieje i niepotrzebnie nie antycypować lęku.

• A jak Pani sama sobie radzi z różnymi lękami?

Pytanie zawiera tezę, że towarzyszą mi lęki. Nie mam „różnych lęków”, choć bardzo się bałam, gdy chorowali moi rodzice, pamiętam to uczucie strachu, żalu, bezradności gdy rodzice umierali. Natomiast obecnie, jak chyba u wielu ludzi, moje obawy dotyczą głównie ewentualnej utraty zdrowia mojego czy bliskich, ale na szczęście teraz te obawy nie są aktywne.  A w kontekście globalnym, czy boję się wojny?  Oczywiście obawiam się jej i bardzo nie chcę, ale to nie jest taki lęk, jak w 2022 roku gdy Rosja napadła na Ukrainę. Obawiam się też niekontrolowanej lub sterowanej w złych intencjach i w różnych obszarach  tzw. sztucznej inteligencji. A te obszary to m.in. komunikacja i relacje międzyludzkie, zagrożenie dehumanizacją psychoterapii czy wykorzystanie AI w stosunkach międzynarodowych, nie tylko pokojowych. Ale staram się nie antycypować zagrożeń, a aktywność w różnych obszarach chyba temu sprzyja.

• Wydaje Pani książki u różnych wydawców, o zróżnicowanym charakterze i tematyce. Ile ich się już uzbierało?

Do tej pory wydanych książek uzbierało się dziesięć pozycji, a z książką, która niebawem się ukaże – jedenaście. Pierwsza była książka poświęcona bulimii pt. „Bulimia – przepisy, paradoksy i zaklęcia” wydana przez Wydawnictwo Media Rodzina, drugą „Anorexia nervosa – w sieci pułapek. Na podstawie wybranych publikacji autorskich” wydana przez Wydawnictwo Naukowe Silva Rerum, trzecia to „Trzy światy. Z perspektywy psychoterapeuty” również Wyd. Naukowe Silva Rerum, czwarta to książka poetycka pt. „Spiżarnia” Wydawnictwo Media Zet, piąta to również książka poetycka „Psyche” Wyd. Naukowe Silva Rerum, szósta – to wydanie książkowe mojej dysertacji doktorskiej pt. „Jadłowstręt psychiczny. Rozwój intelektualny, potrzeba osiągnieć oraz poziom samoakceptacji u chorych z jadłowstrętem psychicznym” Wyd. Naukowe Silva Rerum, siódma: „Gdy zabraknie cienia. Z perspektywy praktyki terapeutycznej”, ósma to „Refleksje pofilmowe. O symbolach okiem psychologa” obie również Wyd. Naukowe Silva Rerum, dziewiąta to książka poetycka „Wiersze. Tematyczny tercet” Wydawnictwo Media Zet, dziesiąta ponownie poświęcona zaburzeniom odżywiana „Anoreksja i bulimia w praktyce terapeutycznej”, tym razem Wydawnictwo Naukowe PWN. I jedenasta – właśnie wydawana pt. „Co nas porusza, ciekawi, niepokoi – w kontekście psychologii i psychoterapii. Wywiady zebrane” Wyd. Naukowe silva Rerum.

• A jakie ma Pani plany wydawnicze na najbliższy czas?

Plany są, a nawet jest już ich realizacja, ale więcej o książce nie mogę powiedzieć. Może tylko tyle, że nie będzie to powieść ani kryminał (śmiech). Choć żałuję, że nie mam talentu, który pozwoliłby mi pisać powieści. Do tej pory jestem autorką w większości książek popularnonaukowych oraz trzech tomików wierszy określanych przez Wydawców książkami poetyckimi. Książki naukowe wymagają dyscypliny merytorycznej, w książkach popularno-naukowych poza merytorycznością można sobie pozwolić na dzielenie się refleksjami czy hipotezami itp. Choć muszę przyznać, że po latach pisania artykułów publikowanych w czasopismach naukowych, pewną trudność sprawia mi większa swoboda pisania, do której w publikacjach popularno-naukowych zachęcają wydawcy. Za to w książkach poetyckich to już pełna swoboda, tym bardziej, że w większości piszę wiersze wolne. Natomiast umówiłam się ze sobą, że książka nad którą obecnie pracuję, będzie formą eseju, co pozwoli mi na większą swobodę. To tyle o mojej aktualnej „pisarskiej” pracy, poza tą psychologiczno-terapeutyczną z pacjentami oraz edukacyjną z kształcącymi się psychoterapeutami.

Dziękuję za rozmowę. I życzę powodzenia w dalszym pisarstwie!

Pytania zadawała PM . Wiśniewska

Wywiad ukazuje się w chwili, gdy Autorka zaakceptowała wydruk próbny swojej najnowszej książki – z własnymi wywiadami pt. „Co nas porusza, ciekawi, niepokoi – w kontekście psychologii i psychoterapii. Wywiady zebrane” /26.10.2026/.