Rozmawiamy z dr Joanną Stojer-Polańską, wykładowcą Akademii Nauk Stosowanych w Raciborzu, kryminalistyk.

• Konferencja „Przypadki kryminalne – funkcjonowanie systemu państwa w teorii i praktyce” poruszy przede wszystkim zagadnienia funkcjonowania systemu państwa, w szczególności jak działa i radzi sobie wymiar sprawiedliwości, organy ścigania i instytucje państwowe mające za zadanie wspierać obywateli. Tak napisano na stronie organizatora, czyli Uniwersytetu Śląskiego. A jak funkcjonuje system państwa w tak ważnych obszarach, jak te powyżej wymienione?

Będziemy dyskutowali o tych elementach systemu, które nie działają. Na przykład w obszarze zaginięć – nadal niektórzy sprawcy zabójstw unikają odpowiedzialności za zabójstwo, jeśli pozacierają ślady i zaprzeczą popełnieniu czynu, a nad zaginięciem nie pochyli się ktoś, kto dostrzeże w nim zaginięcie kryminalne. Będziemy też rozmawiali o sytuacjach pomyłek sądowych, sytuacji bardzo niekorzystnej, ponieważ rzeczywisty sprawca jest na wolności, a w zakładzie karnym niewinny człowiek. Tematyka trudna, bo pomyłki sądowe z jednej strony, a z drugiej rozważenie możliwości skazania za zabójstwo w procesie poszlakowym. Będzie też o braku wsparcia dla bezbronnych pokrzywdzonych przestępstwem i braku pomocy dla osób z kryzysie. Nie zawsze system działa tak żeby pomóc tym, którym pomoc deklaruje.

• Różne wydarzenia ostatnich lat, miesięcy, tygodni i dni wskazują jak słabe są najważniejsze organy państwowe, jak podlegają wpływom politycznym i są uzależnione od bieżącej polityki. Dlaczego w Polsce nie udało się uniezależnić najważniejszych instytucji państwa, jak choćby instytucje wymiaru sprawiedliwości, od wpływu bieżącej polityki?

Nie wiem, czy istnieją faktycznie systemy, gdzie polityka nie wpływa na funkcjonowanie systemu państwa – wszędzie tam działa człowiek, popełnia błędy, wykorzystuje możliwości np. unika odpowiedzialności karnej, kiedy może i „zarabia”, gdy nie nikt go z tego nie rozlicza. System państwa jest powiązany z polityką, ale chodzi o unikanie sytuacji patologicznych, albo wręcz o to, by czasami powiedzieć, że w zasadzie patologia stała się normą. Chcemy zwrócić uwagę na człowieka, na pokrzywdzonego przestępstwem, na wiktymizację wtórną, pokazać tych, którzy realnie potrzebują pomocy i wskazać, co możemy zrobić, by prawo – w szczególności karne- zarówno w kontekście procedur jak i karnego wykonawczego – działało lepiej.

• Na stronie organizatora napisano, że właśnie owymi niedostatkami zajmą się naukowcy oraz praktycy, by odnaleźć wspólnie odpowiedź na pytanie badawcze – co i dlaczego nie działa w państwie? Dlaczego zawodzą procedury, instytucje i człowiek?

Bo człowiek bywa słabym ogniwem. Bo procedura nie rozróżnia, czy dotyczy typowego przypadku, czy dużo mniej oczywistego. Bo prawo nigdy nie będzie regulowało wszystkich sytuacji w sposób sprawiedliwy, zawsze znajdą się sytuacje szczególne. Zawsze znajdzie się ktoś, kto wie, jak prawo omijać. Widzimy sytuacje, kiedy pewne rzeczy nie działają i to trzeba naprawić. I trzeba też regulować nowe problemy.  Rozwój społeczny, w jakim uczestniczymy, wymaga też nowych rozwiązań prawnych.

• Zwykle ofiarą słabości systemu państwa jest zwykły obywatel. To on jest najbardziej bezbronny. Wplątany w tryby systemu, przemielony i wypluty. Czy jest szansa, by wnioski z tej konferencji posłużyły w naprawieniu błędów systemu?

Wierzę, że taka szansa jest. Wiem też, że pojawią się nowe problemy i nowe patologie, więc nie rozwiążemy też problemów z przyszłości. Ale z tymi, które już zauważyliśmy, możemy coś zrobić. Możemy na studium przypadku pokazać, co nie działa i dlaczego oraz zastanowić się, jak to zmienić. Taki „case study” zwykle bardzo przemawia do człowieka, widzimy na czym polega spiętrzenie problemów.

• Na dole drabiny społecznej usytuowane są zwierzęta. Dramat patoschronisk, bezmiar cierpienia w patohodowlach, fabrykach psów modnych ras też uświadamiają skalę zaniedbań. Dlatego państwo nie podejmuje w tej sferze żadnych radyklanych działań, jak choćby kontrola rozmnażania i powszechna sterylizacja psów i kotów?

Czasami warto rozważyć, jakie działania mają największy sens. Kazać komuś coś zrobić i karać za brak wykonania – pojawia się ryzyko zejścia zdarzeń do ciemnej liczby przestępstw. Poprosić o zrobienie czegoś i wskazać korzyści – daje szansę na trwałe rezultaty. A jednak czasami trzeba działać szybko i kategorycznie, bez czekania, bo to doprowadzi do śmierci zwierzęcia. Jednak działania na dużą skalę są kosztowne i trudne. Wydaje się, że działania oddolne bardzo dużo zrobiły w tym temacie. I warto, by państwo także brało w tym udział. Jednak sam przepis, nawet z zagrożeniem karą, nie zmienia sam z siebie życia społecznego. O zmiany na lepsze trzeba walczyć i pokazać sens, a także uciąć zarabianie na patologiach.

• Wśród adresatów konferencji wymienia się: osoby studiujące na kierunkach związanych z prawem, psychologią, bezpieczeństwem narodowym i międzynarodowym, resocjalizacją, pracą socjalną, kryminologią i kryminalistyką,   , funkcjonariusze służb mundurowych, pracownicy MOPS i ROPS, osoby  zainteresowani funkcjonowaniem systemu wymiaru sprawiedliwości, ciemną liczbą przestępstw, zwalczaniem przestępczości, usprawnieniem działania procedur i współpracy interdyscyplinarnej na rzecz bezpieczeństwa. Jak osoby pracujące w wymienionych służbach mogą skorzystać na owocach tej konferencji?

Możemy się uczyć współpracy i spojrzenia innego niż tylko z perspektywy własnej instytucji i jej procedur.   W tym wszystkim chodzi o dobro wspólne.

• Badania, analizy i spojrzenie pragmatyczne na system państwa wraz z wnioskami zostaną ujęte w formie publikacji pokonferencyjnej, którego wydania podjęło się Wydawnictwo Naukowe SILVA RERUM jako partner wydawniczy konferencji. Kiedy książka będzie dostępna?

Książka będzie dostępna podczas konferencji, ponieważ to będzie dzień promocji książki. Taki zawsze mieliśmy zwyczaj z Wydawnictwem,  że „Przypadki kryminalne” były publikowane podczas konferencji z tym samym tytułem – zawsze podejmowaliśmy konkretne problemy i dyskutowaliśmy je na konferencji, a książka zawierająca większość wystąpień – była już wydana na dzień spotkania. I teraz chcemy utrzymać ten zwyczaj. Książka jest efektem pracy osób z pasją, niektórzy autorzy są z nami od samego początku, od pierwszych Przypadków kryminalnych. I jak zawsze, w książce promujemy także Zakątek Weteranów i prosimy o jego wspieranie  – to  miejsce dla zwierząt wycofanych ze służb mundurowych. Z emeryturami dla zwierząt służbowych udało się wprowadzić zmiany w systemie, liczymy że i w innych obszarach będzie to możliwe.

• Dziękuję za rozmowę.

Pytania zadawała P.M. Wiśniewska

Foto – Dr J. Stojer-Polańska podczas uprawiania jeździectwa

Na zdjęciu poniżej: projekt okładki do publikacji pokonferencyjnej, wersja robocza

Autor grafiki – Waldemar Piekarski